Echte leiders gezocht

Leiderschap zonder hiërarchie

Zelfsturende organisaties hebben geen managers nodig, wel leiders. Een goede leider bepaalt de koers en zorgt voor heldere kaders, transparante organisatiedoelen en een veilige werkomgeving.
 
Steeds meer organisaties ontdekken de voordelen van zelforganisatie. Geef mensen op de werkvloer de vrijheid te bepalen wat er nodig is, en het lukt plotseling veel beter om in te spelen op een continu veranderende omgeving. In de praktijk blijkt dat goed leiderschap hierbij onmisbaar is. Maar welke vorm van leiderschap?
 
Het boek 'Echte leiders gezocht' beschrijft een uniek model dat laat zien welke leiderschapsstijl past in de verschillende fasen van zelforganisatie. Met alle praktijkvoorbeelden is het een onmisbaar handboek voor iedereen die geïnteresseerd is in eigentijds leiderschap. Lees welke leiderschapsstijl past bij jou en bij jouw organisatie. En, wat kenmerkt eigenlijk een echte leider?

Een onmisbaar handboek, met veel praktijkvoorbeelden, voor eenieder die geïnteresseerd is in het verder kijken dan de traditionele hiërarchische organisatiestructuren.
 

Leiderschap

Navigeren in een dynamische omgeving

Hoe navigeer je als leider in een dynamische omgeving? Steeds meer organisaties kiezen voor een vorm van zelforganisatie om wendbaar in te kunnen spelen op een snel veranderende interne en externe omgeving. Vaak wordt hierbij vergeten de leiderschapsstijl aan de nieuwe structuur aan te passen, of wordt zelfs gedacht dat er in zelforganisatie geen leider nodig is. Niets is minder waar. Zelforganisatie vraagt misschien nog wel meer om leiderschap dan een traditioneel geleide organisatie. In een hiërarchische structuur kom je met managers die de organisatie strak aansturen heel ver zonder leiders. De managers zorgen immers dat de resultaten behaald worden, en dat iedereen doet wat er van hem verwacht wordt en het liefst nog een beetje meer. Of dit inspirerend is en zorgt voor werkplezier, is een andere vraag, maar functioneel kan het wel zijn. 

In zelforganisatie is echter een leider nodig die de richting bepaalt, die inspireert, die medewerkers meeneemt in zijn missie en die zorgt dat de randvoorwaarden voor zelforganisatie goed ingevuld zijn en bewaakt worden.

Niet elke leiderschapsstijl past binnen zelforganisatie. De ideale leiderschapsstijl is bovendien afhankelijk van de mate van zelforganisatie binnen een bedrijf. Dit betekent dat je als leider niet kunt blijven doen wat je deed, maar dat je flexibel moet leren aansluiten op wat er nodig is.

Hiërarchische fase

Het model begint bij de hiërarchische fase. Deze fase beschrijft organisaties die geïnteresseerd zijn in zelforganisatie en zich hierop aan het oriënteren zijn. Deze hiërarchische fase kan soms jaren duren, vanaf het moment van oriëntatie op een andere organisatievorm tot het voorbereiden van het besluit om zelforganisatie uit te rollen. Vooral bij grotere organisaties, waarbij veel stakeholders betrokken zijn, vraagt deze fase veel tijd van de leider om alle stakeholders binnenboord te krijgen.
 

Besluit tot zelforganisatie

De fase waarin besloten wordt tot zelforganisatie is echt een andere fase dan de oriënterende hiërarchische fase en ook anders dan de fase waarin gestart wordt met zelforganisatie. Voordat hiermee begonnen kan worden, dienen er namelijk nog enkele randvoorwaarden ingevuld te worden.
 
De fase waarin tot zelforganisatie wordt besloten, kan soms kort duren, maar kan ook veel tijd in beslag nemen. Het voorwerk is dan al wel in de vorige fase gedaan, maar mocht er geen sprake zijn van een veilige en transparante cultuur, dan dient er in deze fase meer te gebeuren dan alleen het nemen van een besluit tot het invoeren van zelforganisatie.
 
De leider heeft in de vorige fase draagvlak voor de invoering gecreëerd, heeft een visie en een strategie geformuleerd en heeft expliciete doelen vastgesteld. Nu is het zaak de randvoorwaarden voor zelforganisatie verder in te vullen en te kiezen op welke wijze zelforganisatie ingevoerd gaat worden, alvorens er daadwerkelijk gestart wordt met de implementatie.

Start implementatie zelforganisatie

Als alle randvoorwaarden in de eerste twee fasen zijn ingevuld, kan er daadwerkelijk gestart worden met de implementatie van zelforganisatie. In de vorige fase heeft de leider al besloten of zelforganisatie gestructureerd of niet gestructureerd wordt ingevoerd. Vanaf deze fase wordt hier een onderscheid in gemaakt omdat de gewenste leiderschapsstijl bij deze twee varianten anders is.
 
Alleen in een kleine organisatie kan zelforganisatie in één keer in het hele bedrijf geïntroduceerd worden. Bij grotere organisaties met meerdere teams zal de implementatie gefaseerd plaatsvinden. Zet als leider het projectteam dat in fase 0 geformeerd is in the lead om de implementatie te begeleiden. De start van deze fase is een why-sessie. Teams die pas in een later stadium gaan starten met zelforganisatie, hoeven niet op dit moment al met een dergelijke sessie te beginnen, want start je eenmaal met deze sessies, dan is het belangrijk dat de implementatie daarna ook begint. Het is zonde om een momentum te creëren en er dan geen vervolg aan te geven.

Deels zelforganiserend

Een deel van de organisatie is in deze fase al zelforganiserend of is hiermee aan het oefenen. In deze fase zullen de teams die in de eerste lichting van zelforganisatie zitten nauwlettend in de gaten gehouden worden door de hiërarchische teams. Het is voor een succesvolle uitrol dus van belang dat de implementatie de tijd en aandacht krijgt die het nodig heeft.

In deze fase leert de leider te variëren met verschillende leiderschapsstijlen. Bij een architecturale of transformationele stijl is het mogelijk het bij enkel deze stijl te laten in de zelfsturende teams. Dit is echter niet altijd verstandig. Verschillende medewerkers kunnen vragen om verschillende benaderingen. Een situationele leiderschapsstijl zou hier goed bij passen. Een situationele stijl past zich aan de behoefte van de medewerker aan. De ene medewerker kan een meer begeleidende stijl nodig hebben, de andere juist een delegerende stijl. Deze stijl kan zelfs per taak van de medewerker verschillen.

Merendeel zelforganiserend

In de merendeel zelforganiserende fase beginnen de medewerkers inmiddels gewend te raken aan de systematiek. In grotere organisaties worden steeds meer teams getraind in zelforganisatie, maar er zijn ook nog steeds hiërarchisch aangestuurde teams. Dit vergt van een leider nog steeds dat hij goed kan schakelen tussen verschillende stijlen. Directief, blauw, sturend en situationeel leiderschap kunnen hier afgewisseld worden. Waarschijnlijk voelt de leider de urgentie van de hiërarchisch aangestuurde teams om ook over te willen gaan op zelforganisatie. Al met al best een lastige fase voor een leider. Hij dient snel te kunnen switchen tussen verschillende leiderschapsstijlen, verbinding met alle teams te houden en ook de urgentie niet uit het oog te verliezen. Het gevaar is dat hij de teams die nog hiërarchisch aangestuurd worden ‘vergeet’.

Geheel zelforganiserend

Uiteindelijk komt de organisatie in de geheel zelforganiserende fase terecht. Alle teams zijn nu zelforganiserend. Een aantal teams van het eerste uur zal al doorgewinterd zijn in eigen verantwoordelijkheden nemen en zal eigenaarschap tonen.

Loslaten, vertrouwen, verbinden en inspireren zijn voor de leider sleutelwoorden in deze fase. Loslaten van de controle en het vertrouwen geven aan medewerkers dat zij de juiste besluiten nemen. Dit kan uiteraard een ander besluit zijn dan wat de leider voor ogen had. Bij het daadwerkelijk loslaten van de controle zal de leider merken dat er meerdere wegen zijn die naar Rome leiden en zal hij verrast worden door een andere aanpak dan hij zelf voor ogen had. Dit betekent wel dat hij op zijn handen zal moeten zitten.

Lydia Bos MBA

In 2019 is Lydia Cum Laude geslaagd voor haar Executive MBA. Leiderschap in zelforganisatie was het afstudeeronderwerp van haar Dissertation. Tijdens het afstuderen kwam zij tot de ontdekking dat er nog weinig rekening gehouden wordt met het effect van de stijl van leiderschap bij zelforganisatie. Dit was voor haar de trigger om een boek te wijden aan dit onderwerp.

Lydia Bos ontwikkelde zich tot consultant en coach naast een carrière als directeur en bestuurder in verschillende sectoren. Ze is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties die op zoek zijn naar een gezonde balans tussen leiderschap en zelforganisatie.

Het boek 'Echte leiders gezocht' bestellen

Fijn dat je op mijn website terecht bent gekomen. Deze website is nog niet helemaal af, maar je kunt mijn boek al wel vast bestellen. Het wordt dan op 19 november bij jou afgeleverd.

De kosten van deze gesigneerde eerste editie zijn € 34,95 incl BTW. De verzendkosten neem ik, voor jou als 'Early Bird', voor mijn rekening.

Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies. Door gebruik te maken van deze website, geef je aan akkoord te zijn met het gebruik van cookies.

Sluiten